به گزارش خبرنگار بینالملل ایبنا، بازار ارز در روزهای اخیر شاهد یکی از کمسابقهترین اقدامات هماهنگ برای حمایت از ین ژاپن بوده است. پس از آنکه نرخ برابری دلار و ین به بالاتر از ۱۶۳ رسید و ارزش پول ژاپن به پایینترین سطح خود در حدود چهار دهه گذشته سقوط کرد، توکیو و واشنگتن برای متوقف کردن روند نزولی وارد عمل شدند. این مداخله، که بنا بر گزارشهای رسانهای در روزهای پایانی ژوئیه و ابتدای اوت ۲۰۲۶ انجام شد، در کوتاهمدت اثر محسوسی بر بازار گذاشت؛ بااینحال، تحلیلگران معتقدند عوامل بنیادی تضعیفکننده ین همچنان پابرجاست.
جهش ۵ درصدی ین پس از ورود آمریکا
بر اساس گزارش سیانبیسی با عنوان «آنچه بازار درباره مداخله آمریکا برای حمایت از ین میگوید»، ین پس از مداخله هماهنگ آمریکا و ژاپن حدود ۵ درصد تقویت شد. نرخ دلار در برابر ین از بالای ۱۶۳ به حدود ۱۵۷ کاهش یافت؛ حرکتی که در بازار ارز، بهویژه برای ارزی که طی ماهها تحت فشار قرار داشته، قابلتوجه است.
آخرین دادههای معاملاتی، نرخ دلار/ین را در حوالی ۱۵۶٫۴۷ نشان میدهد؛ یعنی حدود ۱٫۱۰ واحد کاهش یا نزدیک به ۰٫۷ درصد افت روزانه برای این جفتارز. بااینحال، این واکنش را نمیتوان بهتنهایی نشانه تغییر روند دانست. در بازار ارز، مداخله مستقیم ممکن است در کوتاهمدت قیمت را جابهجا کند، اما تداوم روند به تفاوت نرخ بهره، جریان سرمایه، انتظارات تورمی و اعتبار سیاستگذار بستگی دارد.
چرا مداخله بهتنهایی کافی نیست؟
استراتژیستهای بانک یوبیاس، «تک لنگ تان» و «دومینیک اشنایدر» در تحلیلی که سیانبیسی نقل کرده، نوشتهاند که ترکیب سیاستی ژاپن احتمالا نمیتواند به تقویت پایدار ین منجر شود. از نگاه آنان، بانک مرکزی ژاپن در مسیر عادیسازی تدریجی سیاست پولی حرکت میکند و نرخهای بهره واقعی همچنان منفی است.
به طور ساده نرخ بهره واقعی، تفاوت میان نرخ بهره اسمی و تورم است. هنگامی که این نرخ منفی باشد، بازده واقعی داراییهای داخلی برای سرمایهگذاران کاهش مییابد و انگیزه نگهداری ارز ملی تضعیف میشود. در چنین شرایطی، ین بهجای آنکه بر پایه بنیانهای پولی و اقتصادی تقویت شود، بیشتر از خطر مداخله رسمی حمایت میگیرد.
این مسئله مهم است، زیرا بازارها میدانند مداخله ارزی منابع محدودی دارد. دولت یا بانک مرکزی میتواند برای مدتی با فروش داراییهای خارجی و خرید ین، فشار نزولی بر پول ملی را کاهش دهد؛ اما اگر اختلاف نرخ بهره میان ژاپن و آمریکا همچنان به نفع دلار باقی بماند، معاملهگران ممکن است دوباره به خرید دلار و فروش ین بازگردند.
سیاست بانک مرکزی ژاپن؛ گامهای آهسته در برابر فشار بازار
بانک مرکزی ژاپن در نشست سیاست پولی ۳۰ و ۳۱ ژوئیه ۲۰۲۶ نرخ سیاستی خود را روی یک درصد نگه داشت. گزارش رویترز درباره این نشست، با عنوان «بانک مرکزی ژاپن احتمال افزایش زودهنگام نرخ بهره را مطرح کرد؛ توکیو همزمان از ین حمایت میکند»، نشان میدهد که بانک مرکزی ضمن حفظ نرخها، احتمال تشدید سیاست پولی در آینده را کاملاً منتفی نکرده است.
باوجوداین، بازار برای تقویت پایدار ین به نشانهای فراتر از مواضع محتاطانه نیاز دارد. بانک مرکزی باید یا سرعت افزایش نرخ بهره را بیشتر کند، یا مسیر آینده سیاست پولی را بهگونهای روشنتر ترسیم کند که سرمایهگذاران انتظار تداوم شکاف بازدهی میان داراییهای دلاری و ینی را نداشته باشند.
رویترز به نقل از بانک HSBC انگلیس تحلیل کرده که هرگونه صعود پایدار ین به یک تغییر ساختاری در سیاستهای بنیادی بانک مرکزی ژاپن نیاز دارد. تحلیلگران این بانک معتقدند تا زمانی که افزایش نرخ بهره بانک مرکزی بسیار سریعتر نشود، دولت ژاپن موضع روشنتری درباره ضعف ین اتخاذ نکند و از جاهطلبی خود برای گسترش مالی نکاهد، پیشبینی کاهش پایدار نرخ دلار/ین دشوار خواهد بود.
مداخلههای قبلی؛ هزینه بالا، اثر محدود
ژاپن پیشتر نیز برای حمایت از ین وارد بازار شده بود. بر اساس آمار رسمی وزارت دارایی ژاپن، در فاصله ۲۶ آوریل تا ۲۹ مه ۲۰۲۴، این کشور حدود ۹ هزار و ۷۸۸٫۵ میلیارد ین برای مداخله در بازار ارز هزینه کرد. این و زارتخانه جزئیات این عملیات را در گزارش «عملیات مداخله ارزی؛ آوریل تا ژوئن ۲۰۲۴» منتشر کرده است.
همچنین در ژوئیه همان سال ژاپن حدود ۵ هزار و ۵۳۴٫۸ میلیارد ین دیگر برای حمایت از پول ملی هزینه کرد. طبق گزارش وزارت داریی ژاپن در مورد سه ماهه سوم ۲۰۲۴، از این میزان، ۳ هزار و ۱۶۷٫۸ میلیارد ین در ۱۱ ژوئیه و ۲ هزار و ۳۶۷ میلیارد ین در ۱۲ ژوئیه به کار گرفته شد.
این ارقام نشان میدهد که مداخله ارزی میتواند بسیار پرهزینه باشد. در عین حال تجربه سال ۲۰۲۴ نشان داد که حتی تزریق منابع قابلتوجه نیز الزاما به تغییر پایدار روند منجر نمیشود؛ زیرا اگر علت اصلی فشار بر ارز، اختلاف نرخ بهره و بازدهی داراییها باشد، بازار ممکن است پس از پایان عملیات رسمی، مسیر قبلی خود را از سر بگیرد.
فروش دلار یا یورو؛ چرا روش مداخله اهمیت دارد؟
مداخلات پیشین ژاپن عمدتا با فروش دلار و خرید ین انجام میشد. اما گزارشهایی درباره عملیات اخیر حاکی است که خزانهداری آمریکا ممکن است بهجای فروش دلار، یورو فروخته و ین خریداری کرده باشد.
این رویکرد از آن جهت اهمیت دارد که فروش دلار میتواند با فروش داراییهای دلاری، از جمله اوراق خزانهداری آمریکا، همراه شود. اگر دولت ژاپن برای تأمین مالی مداخله مجبور به فروش اوراق خزانهداری باشد، احتمال افزایش عرضه این اوراق و فشار صعودی بر بازدهی آنها وجود دارد. فروش یورو، در صورت تأیید، میتوانست با هدف کاهش فشار بر بازار اوراق خزانهداری آمریکا انجام شده باشد.
بااینحال، همین انتخاب پرسشهای تازهای در بازار ایجاد کرده است. «رابین بروکس» پژوهشگر ارشد مطالعات اقتصادی، در یادداشتی با عنوان «از تازهترین مداخله برای حمایت از ین چه برداشتی باید داشت؟» استدلال میکند که فروش یورو بهجای دلار ممکن است اثرگذاری مشارکت آمریکا را کاهش دهد.
به باور بروکس، اگر آمریکا واقعا قصد خرید ین داشته است، فعالان بازار ممکن است بپرسند چرا این عملیات مستقیما از محل داراییهای دلاری انجام نشده است. این ابهام میتواند چنین برداشتی ایجاد کند که واشینگتن تلاش داشته است ژاپن را از فروش اوراق خزانهداری آمریکا برای تأمین مالی عملیات خود معاف کند؛ برداشتی که ممکن است بهجای افزایش اعتماد، تردید درباره قدرت و شفافیت مداخله را بیشتر کند.
مقاومت دلار در برابر فشار مداخله
باوجود تقویت ین، دلار در برابر فشار بازار مقاومت نشان داده است. در همین خصوص «کریس ترنر» رئیس بخش بازارهای مؤسسه آیانجی، معتقد است تابآوری دلار تا حد زیادی به ابهام درباره مسیر سیاست پولی فدرال رزرو بازمیگردد.
بر این اساس اگر بازارها همچنان احتمال افزایش نرخ بهره آمریکا در سپتامبر ۲۰۲۶ را جدی بدانند، بازدهی اوراق خزانهداری آمریکا میتواند افزایش یابد. این امر تقاضای بینالمللی برای داراییهای دلاری را بالا میبرد و بخشی از اثر مداخله برای حمایت از ین را خنثی میکند. به بیان دیگر، حتی اگر آمریکا در بازار ارز برای تقویت ین مداخله کند، سیاست نرخ بهره فدرال رزرو میتواند همزمان به تقویت دلار کمک کند.
گزارش رویترز درباره تحولات اخیر نشان میدهد که آمریکا و ژاپن در روزهای پایانی ژوئیه و ابتدای اوت درباره حمایت هماهنگ از ین وارد عمل شدهاند و ژاپن اعلام کرده که توکیو و واشنگتن اقدام مشترکی برای حمایت از ین انجام میدهند.
خطر نتیجه معکوس
مداخله ارزی زمانی بیشترین اثر را دارد که بازار آن را نشانهای از تغییر واقعی در سیاستهای اقتصادی بداند. اگر معاملهگران تصور کنند که عملیات صرفاً برای خرید زمان انجام شده است، اثر آن ممکن است کوتاهمدت باشد. حتی احتمال دارد اعلام مداخله، سطح جدیدی برای آزمودن سیاستگذار ایجاد کند؛ به این معنا که فعالان بازار دوباره نرخهای پایینتر ین را آزمایش کنند تا میزان آمادگی دولت برای تکرار عملیات را بسنجند.
در این میان، اختلاف میان پیامهای دولت ژاپن نیز اهمیت دارد. اگر مقامهای ژاپنی همچنان بر این موضع تأکید کنند که ضعف ین هم پیامدهای مثبت و هم پیامدهای منفی دارد، بازار ممکن است به تعهد دولت برای دفاع پایدار از ارزش پول ملی تردید کند. صادرکنندگان ژاپنی از ین ضعیف سود میبرند، زیرا درآمدهای خارجی آنها پس از تبدیل به ین افزایش مییابد؛ در مقابل، خانوارها و واردکنندگان با افزایش قیمت انرژی، مواد غذایی و کالاهای وارداتی مواجه میشوند. همین تضاد منافع، موضع دولت را پیچیده میکند.
در مجموع، مداخله هماهنگ آمریکا و ژاپن توانست در کوتاهمدت از سقوط آزاد ین جلوگیری کند و نرخ دلار/ین را از محدوده بالای ۱۶۳ به حوالی ۱۵۷ برساند. بااینحال، دادههای تاریخی نشان میدهد که مداخلههای پرهزینه سال ۲۰۲۴ نیز نتوانستند بهتنهایی روندی پایدار ایجاد کنند. دلیل اصلی آن است که فشار بر ین نه صرفاً ناشی از سفتهبازی، بلکه حاصل مجموعهای از عوامل ساختاری است: اختلاف نرخ بهره با آمریکا، نرخهای واقعی منفی، افزایش هزینه واردات، تردید درباره سرعت عادیسازی سیاست پولی بانک مرکزی ژاپن و ابهام در سیاست مالی دولت.
بنابراین، مداخله اخیر را باید بیش از آنکه آغاز یک روند صعودی پایدار برای ین دانست، اقدامی برای خرید زمان و جلوگیری از بیثباتی بازار تلقی کرد. تداوم تقویت ین تنها در صورتی محتمل خواهد بود که سه تحول همزمان رخ دهد: بانک مرکزی ژاپن مسیر افزایش نرخ بهره را سریعتر و شفافتر کند، دولت ژاپن موضع منسجمتری درباره ارزش ین اتخاذ کند و فدرال رزرو آمریکا از سیاستهای انقباضی بیشتر فاصله بگیرد.
تا پیش از تحقق این شروط، بازار احتمالا همچنان مداخله را در قیمت ین لحاظ خواهد کرد، اما آن را جایگزین عوامل بنیادی نخواهد دانست. در نتیجه، هرگونه صعود ین بدون تغییر در شکاف بازدهی میان ژاپن و آمریکا، بیشتر در معرض آن است که یک جهش موقتی باشد تا آغازگر تغییر پایدار در روند نرخ دلار/ین.
